| His opinion was not accepted |
Jupan amuyunakapax janiw katuqatäkänti |
| His proposals were adopted at the meeting |
Jupan amtanakapax tantachäwinx iyaw satäxänwa |
| How do you come to school? |
¿Kunjamatsa yatiqañ utar purisma? |
| If I had money, I could buy it |
Qollqe utjaspa ukhajja, alasispänwa |
| If you want a pencil, I'll lend you one |
Jumatix mä lapis munstaxa, nayax mä lapis mayt'apxäma |
| If he comes, ask him to wait |
Jutani ukhajja, suytʼañapatakiw mayiñama |
| If it rains, we will get wet |
Jallu purinkani ukhaxa, qʼumachasiñäniwa |
| If I studied, I would pass the exam |
Nayatï yatjjataskäyäta ukhajja, examenan pasañajänwa |
| My hair has grown too long |
Chuymajax wali jach’aruw tukuwayxi |
| My mother is always at home |
Mamajax utapankapuniwa |
| There are many fish in this lake |
Aka qutanxa walja challwanakawa utji |
| There are many problems to solve |
Walja jan waltʼäwinakaw askichañasa |
| There are some books on the desk |
Uka escritorionjja, mä qhawqha libronakaw utji |
| There is nothing wrong with him |
Jupajj janiw kuna jan walsa lurkiti |
| There was a sudden change in the weather |
Mä akatjamat pachax mayjt’awayi |
| There was nobody in the garden |
Uka jardinanjja janiw khitis utjkänti |
| There was nobody there |
Ukanjja janiw khitis utjkänti |
| There were five murders this month |
Aka phaxsinx phisqa jiwayawinakaw utjawayi |
| They admire each other |
Jupanakax maynit maynikamaw jach’añchasipxi |
| They agreed to work together |
Jupanakax mayacht’asis irnaqañatakiw iyaw sapxäna |
| They are both good teachers |
Panpachaniw suma yatichirinakäpxi |
| We want something new |
Jiwasax machaq yänak munapxta |
| We should be very careful |
Wali amuyumpi sarnaqañasawa |
| When can I see you next time? |
¿Kunapachas jutïrin uñjapxäma? |
| When did you finish the work? |
¿Kunapachas uka lurañ tukuyta? |
| When will you harvest your wheat? |
¿Kunapachas trigo apthapipxäta? |
| Where do you want to go? |
¿Kawkirus sarañ munta? |
| Where is the pretty girl? |
¿Kawkinkis uka suma tawaquxa? |
| Which food do you like? |
¿Kuna manq’as jumatakixa? |
| Which is more important? |
¿Kawkïris jukʼamp wakiskirejja? |
| Which one is more expensive? |
¿Kawkïris jukʼamp jila alanïpacha? |
| Which way is the nearest? |
¿Kawkïr thakis jakʼan utji? |
| Which is your favorite team? |
¿Kawkïr equipos jumatakix wali askïspa? |
| Which languages do you speak? |
¿Kawkïr arunaksa parlta? |
| Which team will win the game? |
¿Kawkïr equipos uka anatäwin atiptʼani? |
| Why are you drying your hair? |
¿Kunatsa ñikʼutam wañtʼayaskta? |
| Why are you late? |
¿Kunatsa qhiptʼaskta? |
| Why did you get so angry? |
¿Kunatsa ukham colerasiyäta? |
| Why did you quit? |
¿Kunatsa jaytawayta? |
| Why don't you come in? |
¿Kunatsa jan mantapkta? |